Anak paus mati tercekik sampah

Ikan paus malang kembali terdampar setelah cuba diselamatkan kakitangan Jabatan Perikanan, nelayan dan pihak bomba

PENEMUAN seekor anak ikan paus betina spesies Bryde's Whale yang terdampar di beting pasir Kuala Nenasi, Pekan, baru-baru ini menggemparkan semua pihak kerana mamalia berkenaan dianggap asing di negara ini.

Mamalia berwarna hitam dengan ukuran kira-kira 10 meter panjang dan berat lebih tiga tan metrik itu, dipercayai tersesat sebelum ditemui seorang nelayan. Ikan paus berkenaan mengalami kecederaan pada bahagian muncung dan badan dipercayai tersesat daripada kumpulan antara dua hingga tiga ekor.

Nelayan, Saman Muhamad, 42, yang menemui ikan paus berkenaan berkata, dia terkejut melihat satu objek besar terdampar pada beting pasir kira-kira 7.30 pagi ketika hendak turun ke laut. "Saya sangkakan kayu balak berwarna hitam yang hanyut, tetapi sebaik mendekatinya, saya dapati ikan paus itu masih bernyawa.

"Ketika ditemui, paras air sungai hanya setakat sirip ikan berkenaan tetapi disebabkan saiznya yang besar, ikan itu tidak mampu bergerak ke laut," katanya.

Katanya, ketika ditemui ikan paus itu masih kuat apabila sentiasa cuba berenang dan bergerak menggunakan ekornya, tetapi disebabkan air cetek di kawasan berkenaan, mamalia itu tidak mampu bergerak.

Saman berkata, dia bersama lebih 15 nelayan dibantu anggota Jabatan Bomba dan Penyelamat Pekan dan kakitangan Jabatan Perikanan Daerah berjaya menolak ikan paus berkenaan ke laut pada kira-kira jam 11 malam. Bagaimanapun, mamalia berkenaan sekali lagi ditemui terdampar di atas pasir di Kuala Nenasi dan mati ketika operasi menyelamat dilakukan.

Pegawai Penyelidik Pusat Penyu dan Ekosistem Marin (Tumec) di Rantau Abang, Terengganu, Mohd Lazim Mohd Saif pula berkata, siasatan awal punca kematian mendapati saluran usus ikan paus berkenaan tersumbat.

Katanya, plastik sampah, segumpal tali nylon dan penutup botol ditemui dalam usus mamalia berkenaan yang dipercayai menyumbat saluran ususnya.

"Ikan paus itu mengalami masalah kesihatan agak serius menyebabkan ia lemah dan tidak dapat berenang ke laut walaupun selepas operasi menyelamat dilakukan.

"Ia kembali semula ke Kuala Nenasi selepas dibawa arus deras air pasang sebelum ditemui terdampar di pantai," katanya. Beliau berkata, ikan paus itu tidak dapat membezakan antara hidupan laut dengan plastik sehingga menyebabkannya memakan bahan buangan itu.

Selain ikan paus, kes hidupan laut makan plastik yang dibuang pihak tidak bertanggungjawab turut dilaporkan berlaku kepada haiwan laut lain seperti penyu dan dugong. Mohd Lazim berkata, kecederaan pada bahagian muncung ikan paus berkenaan dipercayai terlanggar batu karang terutama selepas terpisah daripada kumpulannya akibat tersesat.

Katanya, dia bersama empat pegawai Makmal Veterinar Kuantan melakukan pembedahan selain mengambil contoh beberapa bahagian ikan paus berkenaan untuk tujuan analisis.

Mamalia berkenaan ditanam di kawasan pantai Kuala Nenasi dengan diawasi polis Nenasi dan penduduk setempat bagi mengelak berlakunya kecurian. Katanya, selepas dua bulan ditanam, Tumec akan mengambil rangka ikan paus berkenaan untuk kajian selain untuk pameran.

Angkara manusia

Usaha menyelamat Ikan paus yang ditemui terdampar di beting pasir di Kampung Kuala Nenasi, Pekan dilakukan oleh penduduk gagal, apabila ikan tersebut mati akibat terdapatnya plastik, tali dan pelbagai bahan buangan di dalam perut ikan paus tersebut setelah dibedah siasat.
Habitat laut kian terancam Persepsi tidak tepat terhadap laut menyebabkan ia menjadi tempat semua longgokan sampah dan sisa lain termasuk pembuangan minyak

MASALAH pembuangan sampah ke dalam laut sama ada akibat aktiviti yang dijalankan di kawasan marin atau di darat jika tidak ditangani segera boleh menjadi semakin serius dan berkemungkinan membawa kerosakan kepada sistem ekosistem batu karang dan laut di negara ini.

Jabatan Taman Laut, Kementerian Sumber Asli dan Alam Sekitar menjangkakan lebih banyak spesies akan mati jika isu pencemaran dan pembuangan sisa pepejal dalam laut tidak diatasi dengan segera.

Ketika ini, Malaysia mempunyai 42 peratus daripada 2,300 terumbu karang yang sihat dan 56 peratus lagi dalam kategori sederhana sihat.

Namun, kini, 20 peratus daripada 42 peratus terumbu karang yang sihat itu dicemari oleh pelbagai pencemaran seperti minyak dan sisa pepejal (pukat hanyut dan puntung rokok) yang dibuang di darat dan laut.

Jabatan itu menegaskan apabila terumbu karang mati maka ekosistem di sekelilingnya juga terancam dan berkemungkinan akan menghasilkan hasil laut yang tidak bermutu atau wujud kepupusan bagi sesetengah spesies.

Pensyarah Jabatan Pengurusan Alam Sekitar, Universiti Putra Malaysia (UPM), Prof Madya Dr Zelina Zaiton Ibrahim, berkata kesedaran awam mengenai pembuangan sisa pepejal di laut masih rendah walaupun kebanyakan faham kepentingan menjaga alam sekitar.

Ini berlaku kerana ramai yang tidak nampak kepentingan laut kepada manusia, lebih-lebih lagi laut itu dilihat luas dan jauh daripada pandangan mereka. “Kebanyakan masyarakat menganggap laut luas dan jauh daripada kehidupan harian, maka laut itu boleh menjadi tempat pembuangan sampah yang paling sesuai.

Tanggapan ini perlu diubah, jika tidak, dikhuatiri pada masa depan kawasan tadahan air akan tercemar,” katanya.

Persepsi tidak tepat terhadap laut juga menyebabkan ia menjadi tempat semua longgokan sampah dan sisa lain termasuk pembuangan minyak. Dalam kes hidupan laut mati akibat pencemaran air memang banyak dilaporkan, namun dalam kes paus tersesat dan terdampar di perairan negara ini di Kampung Kuala Nenasi, Pekan baru-baru ini, jarang berlaku.

Dilaporkan ikan itu mati kerana tercekik plastik dan tali nilon tetapi ada kemungkinan ikan berkenaan sebenarnya memang sakit akibat kualiti air yang rendah berbeza dengan habitat sebenarnya. Dr Zelina Zaiton juga menyatakan saintis percaya apabila paus sesat atau dijumpai terdampar di perairan yang bukan habitatnya menunjukkan kualiti air rendah dan pergerakan arus sudah berubah.

“Ikan paus biasanya tinggal di kawasan laut dalam dan dalam kes ini, kemungkinan ia sesat apabila arus air berubah akibat perubahan iklim dunia,” katanya. Pensyarah Pengurusan Strategik Zon Pantai dan Maritim, Jabatan Pengurusan Alam Sekitar UPM, Laksamana Pertama (B) Prof Madya Dr Sutarji Kasmin, berkata sisa buangan enap cemar juga berisiko tinggi menyebabkan pencemaran kepada hidupan laut.

Kebiasaannya, sisa buangan enap cemar seperti minyak hitam dibuang oleh kapal dagang.

Kawasan yang sering menerima akibat ini adalah laluan kapal dagang dan pelabuhan. Di negara ini, laluan yang sering menjadi tempat pembuangan enap cemar adalah Selat Melaka kerana ia adalah laluan paling sibuk di dunia. Mengikut maklumat Pusat Penyelaras Penguat Kuasa Maritim Kebangsaan, Bahagian Keselamatan Negara (BKN), Jabatan Perdana Menteri (JPM), sebanyak 144 kes pencemaran minyak laut dikenal pasti.

Daripada jumlah itu, 108 kes membabitkan pembuangan enap cemar dan 32 kapal didakwa di mahkamah tetapi hanya 14 saja didapati bersalah. Difahamkan 15 pelabuhan yang ada di Malaysia menyediakan perkhidmatan kepada kapal dagangan membuang sisa minyak seperti minyak hitam, namun kos pembersihan yang dikenakan terlalu mahal yang memaksa kapal mengambil tindakan membuang sisa berkenaan di dalam laut secara haram.

Mengikut laporan Badan Penyelaras Laut Asia Timur (Cobsea), mendapati ada dua penyebab utama pembuangan sampah di laut di negara ini iaitu sisa buangan daripada kapal dan aktiviti di darat. Pembuangan sampah daripada kapal ini berlaku akibat aktiviti yang dilakukan di laut.

Selain kapal dagang dan bot menangkap ikan, pelabuhan dan loji minyak turut menyumbang kepada pencemaran dan pembuangan sisa pepejal dan cecair ke laut.

Sisa buangan daripada jeti minyak dan gas serta bahan buangan daripada kapal nelayan, bot rekreasi dan kegiatan memancing turut menyumbang kepada pembuangan sampah ke laut. Setakat ini, Malaysia mempunyai 15 pelabuhan yang menyediakan kemudahan pembuangan sampah sarap daripada kapal yang mana sampah itu diuruskan oleh kontraktor yang dilantik mengendalikannya.

Aktiviti di daratan turut menyebabkan pencemaran laut terutama kawasan persisiran pantai atau pulau seperti Pulau Pinang dan Langkawi. Sampah sarap daripada daratan dibawa ke laut melalui sungai dan terusan yang turut memberi kesan kemusnahan kepada pantai. Kegiatan pelancongan dan rekreasi di sepanjang pantai peranginan menjadi antara penyumbang pembuangan sampah.

Begitu juga pengurusan sampah di daratan yang tidak teratur turut menyebabkan ia mencemari laut. Pembuangan sampah biasanya datang daripada kawasan perumahan, rekreasi, kemudahan awam, pusat komersial, kawasan industri, tempat pembuangan sampah dan aktiviti pertanian.

Maka, perlu ada amalan yang baik untuk pengurusan sampah dan cara pengendaliannya (pengumpulan, penghantaran, pengangkutan dan pengalihan, penghapusan dan penembusan sampah). Pada masa ini, mengikut laporan itu, pengurusan sampah di Malaysia dijalankan pihak berkuasa tempatan (PBT).

Kini Malaysia menyediakan Pelan Strategi Kebangsaan Pengurusan Sisa Pepejal yang mensasarkan mengurangkan sumber dan mencegah pembuangan sisa pepejal; mempelbagaikan lagi sistem pengurusan sampah menerusi kaedah kitar semula dan penggunaan semula, penukaran teknologi dan pengenalan kemudahan pembuangan sampah seperti insinerator dan sampah sebagai sumber tenaga baru.

Di Malaysia, kerja pembersihan sampah di pantai dilakukan kumpulan badan bukan kerajaan (NGO), PBT, pertubuhan berkaitan marin dan pusat peranginan pantai termasuk hotel.

Cobsea mencadangkan Malaysia meningkatkan lagi aktiviti pembersihan pantai dan meningkatkan lagi kesedaran awam kepentingan menjaga alam sekitar selain mengurus dengan baik pembuangan sisa ke laut. Ketiadaan data lengkap mengenai tahap kebersihan dan pencemaran menyukarkan usaha mengatasi masalah pembuangan sampah di Malaysia.

Namun, secara keseluruhannya warga Malaysia sudah ada kesedaran mengenai masalah pembuangan sampah melalui siri kempen pembersihan pantai dan program kesedaran yang dilakukan berterusan.

Ozone hole 'larger in 2008 than previous year'

GENEVA (AFP) - - The ozone hole is larger in 2008 than the previous year but is not expected to reach the size seen two years ago, the World Meteorological Organisation said Tuesday.

"In 2008, the ozone hole appeared relatively late. However, during the last couple of weeks it has grown rapidly and has now passed the maximum size attained in 2007," the WMO said in a statement.

The hole in the layer over the Antarctic was discovered in the 1980s. It regularly tends to form in August, reaching its maximum size late September or early October before it fills again in mid-December.

The size it reaches is dependent on weather conditions.

Experts warned that such is the damage to the ozone layer, which shields the Earth from harmful ultra-violet rays, it will only attain full recovery in 2075.

"It would take decades for the hole to disappear and for it to return to the situation before 1980.

We are looking at 2075," Geir Braathen, who is the World Meteorological Organisation's expert on the subject told AFP.

On September 13, the hole covered an area of 27 million square kilometers, while in 2007, the maximum reached was 25 million square kilometers, said the WMO.

"Since the ozone hole is still growing, it is too early to determine how large this year's ozone hole will be," it added.

Ozone provides a natural protective filter against harmful ultra-violet rays from the sun, which can cause sunburn, cataracts and skin cancer and damage vegetation.

Its depletion is caused by extreme cold temperatures at high altitude and a particular type of pollution, from chemicals often used in refrigeration, some plastic foams, or aerosol sprays, which have accumulated in the atmosphere.

Most of these chemicals, chlorofluorocarbons (CFCs), are being phased out under the 1987 Montreal Protocol, but they linger in the atmosphere for many years.

16/09/2008

Hundreds of Borneo aborigines forced from their homes

KUALA LUMPUR: The authorities have forcibly evicted hundreds of families from villages in the Bintulu district of Sarawak in Borneo in the past year, claims Sahabat Alam Malaysia.

Sahabat Alam Malaysia council member Mohideen Abdul Kader said the Forest Department and Land and Survey Department had issued licences to convert the land and forests in the area to plantations without obtaining the consent of the communities who have native customary rights (NCR).

Glyn Ingang, 32, from Kampung Mejau in Tatau, said they were only offered compensation of RM250 per hectare and had not agreed to give up their land.

“There are 80 families in my village, and the concessionaires or the contractors just come in like that to demolish our longhouses and evict us.

“My ancestors have been staying here for hundreds of years, long before Malaysia was even formed,” he said.

Bagong Swee, 49, from Kampung Sebungan in Sebauk, said the rubber trees which were cultivated by the locals were chopped down by workers, leaving them with no source of income.

“They even polluted our river, and we can’t even use it to bathe as our skin will get itchy. Now, we only drink rain water,” he said, adding that more than 250 families were affected.

Bagong said the concessionaires had started an oil palm plantation on the land, and he said the villagers might have to resort to ‘harvesting’ their oil palm and selling them to survive.

Marai Sengok, 27, from Kampung Binyo, said besides tearing down their longhouses and food storage huts, the workers had also destroyed their crops with pesticides.

“We can only stand and watch as they tear down our homes, as they are always accompanied by armed policemen,” he said.

At a press conference here on Wednesday, Mohideen called for a Commission of Inquiry to be set up to probe into the logging and plantation industry in Sarawak.

“Sarawak must accord full recognition on the NCR - both on cultivated and forest areas. The enroachment of NCR land must be put to a stop,” he said.

He said it was disturbing that Sarawak Forest Department itself is the project proponent for one of the projects, involving 490,000ha of land.

He claimed the department had licensed out 2.8mil ha of largely forest land for 40 plantation concessions, mainly for oil palm and pulpwood trees, since 1997.

Wednesday August 6, 2008 MYT 8:03:12 PM The Star

Media reports help make public more aware of environment

Over the years, media coverage in the form of reports, features and documentaries have all contributed to greater public awareness of the environment and rivers in particular, said The Borneo Post’s regional chief editor M Rajah.

“Newspapers, for example, have been vital in supporting awareness programmes as well as highlighting news that are crucial and beneficial to river rehabilitation,” he said in the forward of ‘Reflections From Sarawak’s Rivers’, a coffee table book which explores the intricate links between Sarawak’s rivers and its people.

Rajah said through the media, the good and the bad were reported for the sake of posterity and for making the earth a better place to live in.

Just as good things done to the rivers are reported, so are matters deemed detrimental to the environment such as indiscriminate and uncontrolled polluting of the fragile waterways as well as other natural or man-caused damage to the ecosystem, he elaborated.

Since the late 70s, the importance of river systems had been increasingly debated and highlighted in the media, thus the people had been progressively made more aware of the importance of sustaining the purity, quality and life of our network of rivers, he said.

Despite having better land and air transportation system nowadays, Rajah said rivers would continue to be important to many particularly rural dwellers in a vast and geographically-challenged state like Sarawak.

“Rivers are still the lifeline for many people especially those living in interior parts where roads are lacking and waterways are the only means for transportation of passengers and goods,” he said.

In Sarawak, rivers became sources for generating hydroelectricity and Malaysia’s largest and tallest hydro electric project, the Bakun Hydro Electric Dam is located in the upper Batang Rajang, he said.

Besides, he said, rivers were increasingly becoming preferred destinations for tourists who enjoyed nature at its best or adventurous rides along rapids in the pristine jungle where roads don’t exist.

As such, he added that these provided all the reasons for everyone including the media to do their part in preserving and conserving rivers.

EPI mantapkan proses lestari alam sekitar

Kerajaan wajar perkenal petunjuk berorientasi pencapaian kualiti

SELAIN hebahan media, khususnya menerusi kemunculan wartawan sensasi TV3 seperti Karam Singh Walia, mengenai pelbagai laporan seperti pembalakan haram, kualiti sungai, aktiviti yang memusnahkan ekosistem dan keadaan jerebu, agak sukar untuk kita menentukan prestasi pengurusan alam sekitar sesebuah negeri atau negara.

Hal ini tidak seperti prestasi ekonomi yang boleh difahami dengan mudah menerusi pelbagai petunjuk kuantitatif seperti Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) dan pasang surut bursa saham. Dalam konteks Malaysia, pelbagai jabatan ditubuhkan dan melaksanakan tugas pengawasan, pemantauan, penguatkuasaan dan kawal selia pelbagai aspek alam sekitar.

Memang inisiatif itu semakin hari semakin mantap dan menyeluruh. Hal ini disokong pelbagai inisiatif individu dan pertubuhan sukarela. Namun demikian, sering kali pencapaian alam sekitar yang dilaporkan tidak menggambarkan kualiti sebenar komitmen, pencapaian dan keberkesanan dasar yang dilaksanakan.

Sebagai contoh, Jabatan Alam Sekitar mengumumkan laporan tahunan setiap September sejak penubuhannya pada 1974. Bagaimanapun skop alam sekitar yang dikawal selia – seperti peruntukan perundangan – terbatas kepada kualiti air sungai (itu pun tidak termasuk air tasik), pinggiran pantai, kualiti udara dan sisa berbahaya. Banyak aspek alam sekitar lain seperti kemudahan pembetungan, kualiti udara dalam bangunan, kepelbagaian biologi dan habitat, keranuman hutan tropika, perubahan iklim, pelepasan gas rumah kaca, kehijauan bandar dan indeks tropik marin tidak termasuk dalam skop 'kualiti alam sekitar' dan ipertanggungjawabkan kepada agensi lain.

Kadangkala laporan tahunan jabatan lain tidak diumumkan untuk penilaian awam berhubung pencapaian pengurusan dalam sesuatu komponen alam sekitar. Ketidaksepaduan laporan 'kualiti alam sekitar' ini menjelaskan cara kita mengurus alam sekitar di Malaysia. Menyedari ketidaksepaduan itu, sejak awal pentadbiran Perdana Menteri, Datuk Seri Abdullah Ahmad Badawi, sebuah kementerian baru diwujudkan, iaitu Kementerian Sumber Asli dan Alam Sekitar.

Realitinya, banyak lagi aspek alam sekitar tidak diurus secara bersepadu menerusi kementerian itu, sekurang-kurang dari segi bidang kuasa komponen utama ekosistem atau perkhidmatan berkaitan kawalan pencemaran. Misalnya pengurusan perkhidmatan pembetungan, bekalan air, pengurusan sisa pepejal dan penghijauan bandar diletakkan dalam kementerian berbeza dengan penekanan yang juga mungkin berbeza.

Sebelum penubuhan Jabatan Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam awal tahun ini misalnya, pengurusan sisa pepejal lebih menjurus kepada kebersihan bandar, bukan pelestarian sumber alam. Sebelum penubuhan Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara (SPAN) pada 2007, bekalan air dan pembetungan ditadbir urus dua kementerian berbeza.

Mungkin ada pihak berhujah bahawa komponen alam sekitar terlalu luas dan tidak efesien jika dikawal selia sebuah kementerian. Memang skop alam sekitar luas. Namun demikian, teras kepada pengurusan alam sekitar yang mantap ialah pelestarian dan hubung-jalin antara pelbagai komponen ekosistem dalam satu kerangka dan dasar induk.

Sebagai contoh, pengurusan sumber air (ketika ini dikawal selia kerajaan negeri) turut membabitkan pengurusan kawasan tadahan, guna tanah, pengairan, saliran, perkhidmatan pembetungan, kawalan pencemaran industri dan pertanian, bekalan air dan pelancongan.

Kepelbagaian agensi terbabit – jika tidak disepadukan dari segi perancangan dan penguatkuasaan – memberi kesan kepada pelestarian kualiti dan kuantiti sumber air. Pada hemat saya, kepelbagaian ini menimbulkan pelbagai isu tadbir urus yang menjejaskan aspek pelestarian dan keefisienan sehingga menyebabkan bekalan air di Lembah Klang terpaksa ditampung dari Pahang tidak lama lagi.

Ini juga menunjukkan bahawa sumber air dalam tadahan Lembah Klang tidak diurus tadbir menggunakan kaedah pelestarian sumber setempat. Dalam hal ini, saya mencadangkan agar Kerajaan Malaysia menggunakan petunjuk pelestarian alam sekitar yang lebih relevan dan berorientasi pencapaian. Pada hemat saya, kepelbagaian petunjuk alam sekitar yang dilaporkan ketika ini oleh pelbagai agensi memang usaha murni dan komited, tetapi tidak begitu sesuai lagi dengan persekitaran yang semakin dinamik dan rencam.

Petunjuk 'kualiti alam sekitar' yang dilaporkan Jabatan Alam Sekitar, misalnya tidak lagi boleh dijadikan petunjuk berhubung kualiti alam sekitar kerana banyak lagi komponen alam sekitar tidak diambil kira. Dalam hal ini, saya mencadangkan penggunaan 'petunjuk pencapaian alam sekitar' (environmental performance index, EPI) seperti yang diperkenalkan Universiti Yale dan Universiti Chicago pada 2006. Memang EPI setakat ini masih jauh daripada sempurna tetapi jauh lebih tepat berbanding petunjuk lain. EPI dirumus menggunakan petunjuk yang relevan dengan isu alam sekitar berorientasi pencapaian.

Pada 2008, EPI untuk 149 negara diumumkan ketika Forum Ekonomi Dunia di Davos, Switzerland, Januari lalu. Menerusi EPI, penarafan turut dilakukan dengan membandingkan semua negara terbabit. EPI memberi fokus kepada dua objektif alam sekitar iaitu (a) pengurangan kesan alam sekitar kepada kesihatan manusia, dan (b) pemantapan ekosistem serta pengurusan sumber asli. Untuk itu, 25 petunjuk prestasi digunakan dan dibahagikan kepada enam kategori berasaskan pencapaian semasa berbanding sasaran ditetapkan.

Sebahagian sasaran ditetapkan menerusi perjanjian dan konvensyen antarabangsa seperti Protokol Kyoto. EPI 2008 membantu penggubal dasar dan pakar alam sekitar menilai dan membandingkan pencapaian pengurusan alam sekitar dan keberkesanan dasar secara kuantitatif. Banyak yang boleh dipelajari menerusi perbandingan petunjuk pelbagai negara.

Sebagai contoh, tidak semua negara kaya mampu mengurus alam sekitar secara lestari, misalnya Amerika Syarikat (tangga ke-39) dan Australia (46). Sebaliknya, tidak semua negara membangun ketinggalan dalam konteks penarafan EPI. Costa Rica misalnya menduduki tangga kelima, Latvia kelapan, Colombia kesembilan, Ecuador ke-22 dan Malaysia ke-26. Menerusi EPI kita boleh meneladani amalan terbaik yang dilaksanakan di negara lain.

Memang Switzerland dan negara Scandinavia paling menyerlah dengan pelbagai inisiatif mesra alam dan dasar pembangunan ekonomi karbon neutral. Namun demikian, teras kepada pencapaian itu ialah kesedaran awam, komitmen dan ketelusan sistem urus tadbir alam sekitar.

Seperti sistem penarafan lain, EPI juga menunjukkan bahawa biarpun sebuah negara kecil dengan pendapatan per kapita sederhana, Malaysia masih menyerlah dalam beberapa aspek pengurusan alam sekitar seperti kemudahan serta kualiti bekalan air dan perkhidmatan pembetungan setanding dengan kebanyakan negara maju.

Prof Datuk Dr Zaini Ujang ialah Timbalan Naib Canselor (Penyelidikan dan Inovasi) Universiti Teknologi Malaysia dan Anggota Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara (SPAN)

Plastik sukar dilupus

BERGUNA: Botol plastik yang siap dibungkus untuk dikitar semula

Tahap kesedaran kitar semula di negara ini terlalu rendah JIKA dikumpulkan jumlah sampah yang dibuang orang ramai setiap hari di seluruh negara, maka dalam tempoh hanya sembilan hari saja, jumlahnya boleh sampai ketinggian Menara Berkembar KLCC, iaitu menara ke empat tertinggi di dunia.

Ia menggambarkan tabiat buruk masyarakat yang seakan tidak dapat dibendung kerana terlalu banyak membuang pelbagai jenis sisa pepejal. Statistik menunjukkan 19,100 tan sisa pepejal dibuang setiap hari dengan purata 0.9 kilogram (kg) seorang dalam tempoh sehari, manakala masyarakat di Lembah Klang pula 1.15 kg sehari.

Jumlah itu dijangka akan meningkat kepada 30,000 tan sisa pepejal yang dihasilkan setiap hari menjelang 2020 dengan 24 peratus daripadanya berasaskan plastik.

Berdasarkan perangkaan Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan, plastik adalah bahan terbanyak iaitu 14 peratus dalam komposisi sampah dibuang setiap hari selepas sampah organik dan kertas.

Masalah pelupusan plastik pula mengambil masa sekurang-kurangnya 100 hingga 500 tahun untuk dilupuskan. Kaedah menanam plastik dianggap bukan penyelesaian masalah kerana kesan pencemarannya lebih besar jika dibakar.

Meskipun pembuatan dan pereputan beg plastik sebahagiannya dilihat sudah hancur, bahan kimia masih ada dalam bentuk habuk yang stabil. Bagaimanapun, penggunaan plastik dilihat begitu meluas di seluruh dunia termasuk di negara ini. Laporan menunjukkan penggunaan plastik di dunia meningkat daripada lima juta tan metrik pada 1950-an kepada hampir 100 juta tan metrik, sekarang.

Dalam senario di Malaysia, kita mengeluar dan menggunakan 20 kali lebih banyak plastik kini berbanding 50 tahun lalu. Menurut perangkaan, seorang individu menggunakan hampir lapan keping beg plastik dalam seminggu.

Plastik digunakan secara meluas bagi tujuan pembungkusan, tempat menyimpan makanan, bekas minuman, beg membuang sampah, membungkus anak pokok, penutup komputer dan sebahagian daripada komponen kenderaan selain di tapak pembinaan.

Penggunaan yang meluas itu adalah disebabkan bentuknya yang fleksibel, ringan, versatil, nipis, boleh dijadikan beg pakai buang, lut sinar, mudah dibentuk dan saiz pelbagai.

Secara keseluruhan ada kira-kira 50 kumpulan plastik dengan beratus jenis plastik digunakan. Jenis plastik yang biasa digunakan ialah polyethyene terephthalate (botol, bekas plastik untuk ketuhar gelombang0; high-density polyethylene (botol pembersih susu); low density polyethylene (plastik beg dan tong plastik).

Purata bagi satu tan plastik bersamaan dengan 20,000 botol minuman dua liter atau 120,000 beg plastik.

Pengurus Besar Bahagian Operasi Alam Flora Sdn Bhd, Mohamed Nasir Wan Idrus, berkata Alam Flora, syarikat konsesi diberi tugas melaksana, mengendali, mengutip dan melupuskan sisa pepejal di 44 pihak berkuasa tempatan (PBT) sekitar Kuala Lumpur, Putrajaya, Selangor, Pahang, Terengganu dan Kelantan sejak 1995 lalu, mengendalikan sejumlah 5,400 tan sehari, sepanjang tahun lalu.

Daripada jumlah itu, 90 peratus adalah sisa domestik, sembilan sisa aktiviti pembersihan termasuk sampah sarap dan gotong-royong dan satu peratus sisa kebun dan pukal. Daripada jumlah itu, sampah daripada jenis plastik adalah sisa pepejal yang amat sukar untuk dilupuskan.

“Masalah utama sampah jenis itu ialah ia mengambil masa yang hampir beratus tahun untuk dilupuskan secara semula jadi. Plastik mendatangkan masalah di tapak pelupusan sampah kerana ia mengambil sebahagian besar ruang tapak pelupusan. Ini menyebabkan pengurangan jangka hayat sesebuah tapak pelupusan,” katanya.

Beliau berkata, rata-rata kesedaran rakyat terhadap pembuangan sampah sudah meningkat tetapi tidak mempraktikkan kesedaran itu kerana sentiasa beranggapan ada orang lain yang akan menguruskan masalah pembuangan sampah.

Nasir berkata, Alam Flora memperuntukkan RM250 juta bagi kos operasi mengendalikan pengutipan dan pelupusan sampah dengan 14 tapak pelupusan sampah. Justeru, program kitar semula diperkenalkan terutama membabitkan pelbagai jenis sampah termasuk berasaskan plastik. Katanya, tahun lalu sebanyak 867 bahan plastik dikumpulkan untuk dikitar semula. Alam Flora juga mengamalkan konsep 3R (Reuse, Reduce dan Recyle) bermula daripada punca janaan sisa pepejal.

Setakat ini, kadar kitar semula di negara ini masih terlalu rendah iaitu kira-kira lima peratus berbanding Switzerland (52 peratus); Austria (50 peratus); Jerman (48 peratus); Belanda (46 peratus); Norway (40 peratus) dan Sweden (34 peratus).

Di Malaysia, ketika kempen mengurangkan penggunaan plastik sudah dimulakan termasuk di beberapa pasar raya besar seperti Carrefour, Tesco dan Mydin dengan menggalakkan orang ramai mengurangkan penggunaan beg plastik ketika membeli-belah di pasar terbabit.

Secara keseluruhan, semua sisa pepejal domestik dihasilkan dari kawasan perumahan. Biasanya sisa pepejal itu terdiri daripada sisa makanan, sampah dari aktiviti pembersihan rumah, sisa taman bunga seperti daun dan ranting pokok atau bunga, pasu bunga, tanah kebun, bekas racun rumput dan serangga serta beg baja organik.